|
[वै] करिष्य इति भीमेन परतिज्ञाते तु भारत आजग्मुस ते ततः सर्वे भैक्षम आदाय पाण्डवाः आकारेणैव तं जञात्वा पाण्डुपुत्रॊ युधिष्ठिरः रहः समुपविश्यैकस ततः पप्रच्छ मातरम किं चिकीर्षत्य अयं कर्म भीमॊ भीमपराक्रमः भवत्य अनुमते कच चिद अयं कर्तुम इहेच्छति [कु] ममैव वचनाद एष करिष्यति परंतपः बराह्मणार्थे महत कृत्यं मॊष्काय नगरस्य च [य] किम इदं साहसं तीक्ष्णं भवत्या दुष्कृतं कृतम परित्यागं हि पुत्रस्य न परशंसन्ति साधवः कथं परसुतस्यार्थे सवसुतं तयक्तुम इच्छसि लॊकवृत्ति विरुद्धं वै पुत्र तयागात कृतं तवया यस्य बाहू समाश्रित्य सुखं सर्वे सवपामहे राज्यं चापहृतं कषुद्रैर आजिहीर्षामहे पुनः यस्य दुर्यॊधनॊ वीर्यं चिन्तयन्न अमितौजसः न शेते वसतीः सर्वा दुःखाच छकुनिना सह यस्य वीरस्य वीर्येण मुक्ता जतु गृहाद वयम अन्येभ्यश चैव पापेभ्यॊ निहतश च पुरॊचनः यस्य वीर्यं समाश्रित्य वसु पूर्णां वसुंधराम इमां मन्यामहे पराप्तां निहत्य धृतराष्ट्रजान तस्य वयवसितस तयागॊ बुद्धिम आस्थाय कां तवया कच चिन न दुःखैर बुद्धिस ते विप्लुता गतचेतसः [कु] युधिष्ठिर न संतापः कार्यः परति वृकॊदरम न चायं बुद्धिदौर्बल्याद वयवसायः कृतॊ मया इह विप्रस्य भवने वयं पुत्र सुखॊषिताः तस्य परतिक्रिया तात मयेयं परसमीक्षिता एतावान एव पुरुषः कृतं यस्मिन न नश्यति दृष्ट्वा भीष्मस्य विक्रान्तं तदा जतु गृहे महत हिडिम्बस्य वधाच चैव विश्वासॊ मे वृकॊदरे बाह्वॊर बलं हि भीमस्य नागायुत समं महत येन यूयं गजप्रख्या निर्व्यूढा वारणावतात वृकॊदर बलॊ नान्यॊ न भूतॊ न भविष्यति यॊ ऽभयुदीयाद युधि शरेष्ठम अपि वज्रधरं सवयम जातमात्रः पुरा चैष ममाङ्कात पतितॊ गिरौ शरीरगौरवात तस्य शिला गात्रैर विचूर्णिता तद अहं परज्ञया समृत्वा बलं भीमस्य पाण्डव परतीकारं च विप्रस्य ततः कृतवती मतिम नेदं लॊभान न चाज्ञानान न च मॊहाद विनिश्चितम बुद्धिपूर्वं तु धर्मस्य वयवसायः कृतॊ मया अर्थौ दवाव अपि निष्पन्नौ युधिष्ठिर भविष्यतः परतीकारश च वासस्य धर्मश च चरितॊ महान यॊ बराह्मणस्य साहाय्यं कुर्याद अर्थेषु कर्हि चित कषत्रियः स शुभाँल लॊकान पराप्नुयाद इति मे शरुतम कषत्रियः कषत्रियस्यैव कुर्वाणॊ वधमॊक्षणम विपुलां कीर्तिम आप्नॊति लॊके ऽसमिंश च परत्र च वैश्यस्यैव तु साहाय्यं कुर्वाणः कषत्रियॊ युधि स सर्वेष्व अपि लॊकेषु परजा रञ्जयते धरुवम शूद्रं तु मॊक्षयन राजा शरणार्थिनम आगतम पराप्नॊतीह कुले जन्म सद्रव्ये राजसत्कृते एवं स भवगान वयासः पुरा कौरवनन्दन परॊवाच सुतरां पराज्ञस तस्माद एतच चिकीर्षितम [य] उपपन्नम इदं मातस तवया यद बुद्धिपूर्वकम आर्तस्य बराह्मणस्यैवम अनुक्रॊशाद इदं कृतम धरुवम एष्यति भीमॊ ऽयं निहत्य पुरुषादकम यथा तव इदं न विन्देयुर नरा नगरवासिनः तथायं बराह्मणॊ वाच्यः परिग्राह्यश च यत्नतः |
[vai] kariṣya iti bhīmena pratijñāte tu bhārata ājagmus te tataḥ sarve bhaikṣam ādāya pāṇḍavāḥ ākāreṇaiva taṃ jñātvā pāṇḍuputro yudhiṣṭhiraḥ rahaḥ samupaviśyaikas tataḥ papraccha mātaram kiṃ cikīrṣaty ayaṃ karma bhīmo bhīmaparākramaḥ bhavaty anumate kac cid ayaṃ kartum ihecchati [ku] mamaiva vacanād eṣa kariṣyati paraṃtapaḥ brāhmaṇārthe mahat kṛtyaṃ moṣkāya nagarasya ca [y] kim idaṃ sāhasaṃ tīkṣṇaṃ bhavatyā duṣkṛtaṃ kṛtam parityāgaṃ hi putrasya na praśaṃsanti sādhavaḥ kathaṃ parasutasyārthe svasutaṃ tyaktum icchasi lokavṛtti viruddhaṃ vai putra tyāgāt kṛtaṃ tvayā yasya bāhū samāśritya sukhaṃ sarve svapāmahe rājyaṃ cāpahṛtaṃ kṣudrair ājihīrṣāmahe punaḥ yasya duryodhano vīryaṃ cintayann amitaujasaḥ na śete vasatīḥ sarvā duḥkhāc chakuninā saha yasya vīrasya vīryeṇa muktā jatu gṛhād vayam anyebhyaś caiva pāpebhyo nihataś ca purocanaḥ yasya vīryaṃ samāśritya vasu pūrṇāṃ vasuṃdharām imāṃ manyāmahe prāptāṃ nihatya dhṛtarāṣṭrajān tasya vyavasitas tyāgo buddhim āsthāya kāṃ tvayā kac cin na duḥkhair buddhis te viplutā gatacetasaḥ [ku] yudhiṣṭhira na saṃtāpaḥ kāryaḥ prati vṛkodaram na cāyaṃ buddhidaurbalyād vyavasāyaḥ kṛto mayā iha viprasya bhavane vayaṃ putra sukhoṣitāḥ tasya pratikriyā tāta mayeyaṃ prasamīkṣitā etāvān eva puruṣaḥ kṛtaṃ yasmin na naśyati dṛṣṭvā bhīṣmasya vikrāntaṃ tadā jatu gṛhe mahat hiḍimbasya vadhāc caiva viśvāso me vṛkodare bāhvor balaṃ hi bhīmasya nāgāyuta samaṃ mahat yena yūyaṃ gajaprakhyā nirvyūḍhā vāraṇāvatāt vṛkodara balo nānyo na bhūto na bhaviṣyati yo 'bhyudīyād yudhi śreṣṭham api vajradharaṃ svayam jātamātraḥ purā caiṣa mamāṅkāt patito girau śarīragauravāt tasya śilā gātrair vicūrṇitā tad ahaṃ prajñayā smṛtvā balaṃ bhīmasya pāṇḍava pratīkāraṃ ca viprasya tataḥ kṛtavatī matim nedaṃ lobhān na cājñānān na ca mohād viniścitam buddhipūrvaṃ tu dharmasya vyavasāyaḥ kṛto mayā arthau dvāv api niṣpannau yudhiṣṭhira bhaviṣyataḥ pratīkāraś ca vāsasya dharmaś ca carito mahān yo brāhmaṇasya sāhāyyaṃ kuryād artheṣu karhi cit kṣatriyaḥ sa śubhāṁl lokān prāpnuyād iti me śrutam kṣatriyaḥ kṣatriyasyaiva kurvāṇo vadhamokṣaṇam vipulāṃ kīrtim āpnoti loke 'smiṃś ca paratra ca vaiśyasyaiva tu sāhāyyaṃ kurvāṇaḥ kṣatriyo yudhi sa sarveṣv api lokeṣu prajā rañjayate dhruvam śūdraṃ tu mokṣayan rājā śaraṇārthinam āgatam prāpnotīha kule janma sadravye rājasatkṛte evaṃ sa bhavagān vyāsaḥ purā kauravanandana provāca sutarāṃ prājñas tasmād etac cikīrṣitam [y] upapannam idaṃ mātas tvayā yad buddhipūrvakam ārtasya brāhmaṇasyaivam anukrośād idaṃ kṛtam dhruvam eṣyati bhīmo 'yaṃ nihatya puruṣādakam yathā tv idaṃ na vindeyur narā nagaravāsinaḥ tathāyaṃ brāhmaṇo vācyaḥ parigrāhyaś ca yatnataḥ |
